تبلیغات

شناخت ارتفاع زدگی و بیماریهای ارتفاع

شناخت ارتفاع زدگی و بیماریهای ارتفاع

تهیه ، تنظیم و گردآوری : فرزین غلامین

مدرس فدراسیون کوهنوردی و صعودهای ورزشی ج.ا.ا



ارتفاع زدگي چيست و چرا عارض مي شود ؟

در صعود به ارتفاعات ؛ عارضه شايع در بين افرادي كه كمتر به ارتفاعات صعود كرده اند ؛ عارضه معروف ارتفاع زدگي است . عوامل محيطي و فيزيوتوژيك مختلفي دست به دست هم داده و در نهايت ارتفاع زدگي عارض مي شود . اگر بصورت ساده و خلاصه وار بخواهيم اين عارضه را بررسي كنيم ؛ بايستي بگوييم كه با بالاتر رفتن از ارتفاعات ؛ از فشار هوا كاسته شده و مقدار اكسيژن موجود در هوا نيز رقيق تر مي شود . بدن انسان در كنار كار عضلاني شديد      ( صعود از كوه ) كه اكسيژن بيشتري نياز دارد؛ با كاهش فشار هوا و نيز رقيق تر شدن اكسيژن موجود در هواي تنفسي مواجه مي گردد. كاهش فشار هوا سبب مي گردد كه اكسيژن كمتري در ريه ها جذب هموگلوبين خون شود و رقيق تر شدن اكسيژن نيز مشكل را دو چندان كرده و با هر دم ؛ مقدار كمتري اكسيژن وارد ريه ها شده و نهايتا اكسيژن كمتري جذب خون مي گردد . لذا بدن فرد با كمبود اكسيژن مواجه شده و فعل و انفعالات هورموني ويژه اي كه به دستور مغز صورت مي گيرد ؛ باعث بالارفتن فشار خون مي شود تا خون بيشتري از ريه ها عبور كرده و اكسيژن مورد نياز بدن جذب هموگلوبين شود . اين شرايط ( بالا رفتن فشار خون كمبود اكسيژن خون و فعاتيت شديد ) باعث بروز عارضه معروف " ارتفاع زدگي" مي شود كه با خستگي ؛ سردرد ؛ تمايل شديد به خواب ؛ احساس ضربان دردناك نبض در شقيقه ها؛ تهوع ؛ استفراغ .....مشخص مي گردد .

در سطح دریا غلظت اکسیژن حدود 21 درصد است و فشار بارومتری به‌طور میانگین 760 میلی‌متر جیوه است.با زیاد شدن ارتفاع، غلظت اکسیژن در همان حد باقی می‌ماند، ولی تعداد مولکول های اکسیژن در هر تنفس کاهش می‌یابد.در ارتفاع 3500 متری فشار بارومتری تنها 483 میلی‌متر جیوه است، یعنی تقریباً 40 درصد کاهش در مولکول های اکسیژن موجود در هر تنفس.

جهت اکسیژن رسانی مناسب به بدن سرعت تنفس شما (حتی در هنگام استراحت) باید افزایش یابد. این تهویه اضافی محتوای اکسیژن خون را بالا می‌برد، ولی نه در حد غلظت اکسیژن در سطح دریا.از آنجایی که مقدار اکسیژن مورد نیاز برای فعالیت تغییری نکرده است، بدن باید خود را با مقدار کمتر اکسیژن تطبیق دهد.

به علاوه به دلایلی که کاملاً مشخص نیست، ارتفاع زیاد و فشار کمتر هوا باعث نشت مایع از مویرگ ها می‌شود که همین عامل می‌تواند باعث افزایش مایعات در ریه و مغز شود.ادامه مسیر به سمت ارتفاعات بالاتر بدون عادت کردن (هم‌هوایی) و وفق یافتن با محیط می‌تواند به بیماری‌های شدید و حتی مرگبار منجر شود.اگر به ارتفاعات بیش از 3000 متری می‌روید، در هر روز تنها 300 متر ارتفاع خود را افزایش دهید و در ازای هر 1000 متر بالا رفتن، یک روز استراحت کنید

(1)

نکته : احتمال ارتفاع زدگی در ارتفاعات زیر 1800 متر بسیار کم است.بنا بر این قانون هرکس که به مناطق مرتفع (بالای 1800 متر) سفر کند ، بدون توجه به سن ، آمادگی جسمانی ، پیشینه پزشکی یا حتی تجارب قبلی در ارتفاع، در معرض خطر ارتفاع زدگی است.

به طور کلی بیماریهای ارتفاع به سه دسته تقسیم می شوند:


1-سندرم ارتفاع زدگی حاد (AMS: Acute Mountain Sickness): سردرد اولین علامت ناشی از AMS  است. معمولا سردرد در AMS همراه با بقیه علائم رخ می دهد.از جمله بی خوابی ، ضعف عضلانی , سرگیجه ، بی اشتهایی و تهوع. این سردرد معمولا در شب و با فعالیت زیاد بدتر می شود. بی خوابی بعد ار سردرد دومین علامت شایع است. اختلال در خواب معمولا به دنبال تنفس دوره ای ، سردرد شدید ، سرگیجه و نفس تنگی رخ می دهد.بی اشتهایی و تهوع نیز از علائم شایع هستند. کاهش ادرار( حتی با وجود مصرف مایعات ) نیزممکن است رخ دهد.

2-اِدِم مغزی در ارتفاعات (High Altitude Cerebral Edema) : در موارد شدید ارتفاع زدگی حاد فرد دچار عدم تعادل ، گیجی و تغییر در سطح هوشیاری می شود که به این حالت ادم مغزی ناشی از ارتفاع زدگی میگویند.

3-اِدِم ریوی در ارتفاعات  (High Altitude Pulmonary Edema) : ادم ریوی در ارتفاعات بالا معمولا در عرض 2 تا 5 روز بعد از رسیدن به ارتفاع بالا رخ می دهد. به ندرت در ارتفاعات زیر 2500 تا 3000 متری رخ می دهد و همین طور به ندرت در افرادی که در ارتفاع خاص  حدود یک هفته هم هوایی داشته اند اتفاق می افتد. اولین علائم ادم ریوی تنگی نفس فعالیتی ، سرفه ، و کاهش ناگهانی عملکرد ورزشی است. در پی ادم ریوی ، تنگی نفس استراحتی ، و خس خس سینه شروع می شود. سرفه بدتر می شود و در نهایت خلط  کف آلود صورتی رنگ که واضحاً بیانگر ادم ریوی است، دیده می شود.

(2)

توجه : پیشگیری از سندرم ارتفاع زدگی حاد و ادم مغزی ناشی از ارتفاع یکسان است چراکه تحقیقات و مطالعات مختلف در افراد مبتلا به سندرم ارتفاع زدگی حاد و ادم مغزی در ارتفاعات نشان داده است که ادم مغزی در ارتفاعات در حقیقت یک مرحله نهایی از سندرم ارتفاع زدگی حاد است در نتیجه پیشگیری ازسندرم ارتفاع زدگی حاد خود باعث پیشگیری از ادم مغزی نیز می شود. پیشگیری از ادم ریوی به صورتی متفاوت  است و اغلب در افرادی با سابقه قبلی ادم ریوی در ارتفاعات توصیه می شود.


پیشگیری از ارتفاع زدگی با روش صعود تدریجی :

صعود تدریجی بهترین و بی خطرترین روش پیشگیری از بیماری ارتفاع است و کمک می کند تا بدن فرصت کافی برای هم هوایی را داشته باشد. صعود تدریجی به معنای رعایت یک سری از اصول است :

- در ارتفاع بالای 3000 متر افراد نباید بیش از 300متر در روز صعود کنند و هر سه تا چها روز یک روز استراحت کنند.(یا یک روز استراحت به ازای هر 1000 متر صعود)

- بهترین حالت برای هم هوایی به این صورت است که در طول روز به مناطق مرتفع تر صعود کنید و برای خواب به ارتفاعات پایینتر برگردید .

نکته : مصرف غذاهای پر کربوهیدرات و کم چربی و نوشیدن مایعات به حد کافی از خطر ارتفاع زدگی جلوگیری   می کند.

 

 

(3)

استازولامید :

اولین داروی انتخابی جهت کاهش اثرات ارتفاع استازولامید است. آزمونهای متعدد تاثیر استازولامید در پیشگیری از AMS را به اثبات رسانده اند  و امروزه پرکاربردترین دارو به منظور بهبود علائم AMS است . این دارو مهار کننده آنزیمی به نام کربنیک آنهیدراز است . کربنیک آنهیدراز آنزیمی است که واکنش تبدیل دی اکسید کربن به بیکربنات را باعث میشود. در نتیجه این آنزیم نقش اساسی در تعادل اسید - باز بدن ایفا می کند.داروی استازولامید،  این آنزیم را در سلولهای خونی ، کلیه ، گیرنده های شیمیایی در مغز و عروق  مهار می کند. مکانیزم تاثیر استازولامید در بیماریهای ارتفاع هنوز به طور کامل مشص نشده است .

اثرات دیگر استازولامید کم کردن تنفس دوره ای در موقع خواب است. همین طور با کم کردن تولید مایع مغزی نخاعی از AMS و HACE پیشگیری می کند.

توجه : بهترین زمان مصرف استازولامید به عنوان داروی پیشگیری از ارتفاع زدگی ، ازیک روز قبل از صعود شروع شده و تایک روز پس از صعود ادامه دارد .

دوز پیشنهادی استازولامید برای پیشگیری از AMS در بالغین 125 میلی گرم دو بار در روز است. دوزهای بیشتر استازولامید تا 500 میلی گرم روزانه می تواند در پیشگیری از AMS موثر باشد ولی به دلیل عوارض جانبی پیشنهاد نمی شود. دوز استازولامید برای اطفال 2.5 میلی گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن ( حداکثر تا 125 میلی گرم ) هر 12 ساعت است.

اثرات جانبی استازولامید معمولا  به خوبی تحمل می شوند. از جمله این عوارض بی حسی دور دهان و نوک انگشتان ، افزایش دفعات ادرار ، تغییر در مزه نوشیدنی های گازدار ( فرد در هنگام مصرف نوشیدنیهای گازدار مزه فلزی در دهانش احساس می کند)،گزگز کردن نوک انگشتان .


(4)

دگزامتازون :

تاثیر دگزامتازون در پیشگیری از AMS نیز در مطالعات مختلف به اثبات رسیده است. البته اثر این دارو در پیشگیری از AMS کمتر و ناشناخته تر از استازولامید است  ، از طرفی اثرات جانبی بسیاری دارد در نتیجه زمانی مورد استفاده قرار می گیرد که به دلایلی نتوان از استازولامید استفاده کرد . دگزامتازون از دسته داروهای استروئیدی است و هم به صورت خوراکی و هم تزریقی کاربرد دارد . این دارو ضد التهاب است و از طریق تغییر در نفوذپذیری دیواره مویرگها و آزادشدن سیتوکین های ضد التهابی اثر می کند .این دارو نسبت به استازولامید اثر کمتری در پیشگیری از ارتفاع زدگی دارد . طول مدت استفاده از دگزامتازون به عنوان داروی پروفیلاکسی نباید بیشتر از 10 روز شود چراکه مصرف طولانی مدت آن باعث عوارض شدید و سرکوب غدد فوق کلیوی می شود.

دگزامتازون به عنوان داروی پیشگیری از ارتفاع زدگی باید از روز صعود شروع شود.دوز پیشنهادی آن برای پیشگیری از بیماری های ارتفاع 2 میلی گرم هر 4 ساعت یا 4 میلی گرم هر 12 ساعت به صورت خوراکی  است. دگزامتازون در دوزهای بسیار بالا ( 4میلی گرم هر 6 ساعت ) در موارد بسیار پر خطر از جمله ارتش یا پرسنل نجات و کاوشگری که با هواپیما به ارتفاعات بالای 3500 می روند کاربرد دارد. در شرایط نادر صعود  و یاصعود بسیار سریع ( مثلا تیمهای نجات ارتش که باید در مدت زمان کوتاهی تا ارتفاع بالای 3500 متر بروند ) بهتر است از هر دو دارو(استازولامید و دگزامتازون) همزمان استفاده شود. توجه داشته باشید که دگزامتازون را هرگز نباید برای کودکان تجویز کرد بلکه در کودکان بهتر است با صعود تدریجی و استازولامید از AMS پیشگیری کرد.

(

5)

پیشگیری از HAPE ( ادم ریوی )

صعود آهسته اصلی ترین راه حل برای پیشگیری از انواع ارتفاع زدگی است و حتی در افراد مستعد نیز بسیار موثر است.شواهدی به صورت غیرمستقیم این موضوع را به اثبات رسانده ، که حتی در افرادی که بیش از یک بار در صعود سریع به ارتفاعات آلپ دچار ارتفاع زدگی شده اند ، وقتی که سرعت صعود را کم کرده اند و در ارتفاعات بالای 2000متر با سرعتی کمتر از 350 تا 400 متر در روز صعود کرده اند توانسته اند به راحتی تا ارتفاع 7000 متر را صعود کنند.

تجربه دیگری که از ارتش هندوستان به دست آمد این بود که 15 درصد از سربازانی که با هواپیما ( سرعت زیاد) به ارتفاعات بلند رفته بودند دچار ادم ریوی شدند در حالی که سربازانی که چندین هفته قبل از صعود به ارتفاعات هم هوایی انجام می دادند دچار ادم ریوی نمی شدند.

علاوه بر این  ، اگر کسی دچار علائم اولیه ارتفاع زدگی حاد و یا علائم شروع یک ادم ریوی شد نباید به صعود ادامه دهد و همین طور در روزهای اول مواجهه با ارتفاعات بالای 3000 متر از ورزش بیش از حد خودداری کند چراکه ورزش هم باعث ایجاد و هم بدتر شدن ادم ریوی می شود.

(6)

پیشگیری دارویی ادم ریوی :

هم هوایی موثرترین راه پیشگیری از ارتفاع زدگی است ولی همیشه عملی و امکان پذیر نیست. در نتیجه پیشگیری دارویی از ارتفاع زدگی از جمله HAPE مورد توجه محققان قرار گرفته است.

علت اصلی HAPE افزایش فشار سرخرگهای ریوی است در نتیجه جلوگیری از این معضل اساس و روش استاندارد پیشگیری از ادم ریوی در افرادی با سابقه قبلی HAPE است که امکان صعود آهسته برای آنها نیست. بیش از 20 سال است که استفاده 20 میلی گرم از فرمولاسیونهای  نیفدپین هر 8 ساعت ( از 24 ساعت قبل از صعودهای بالای 4600متر و ادامه دارو تا زمان برگشت) مورد تایید است و تحقیقات نشان داده که این روش می تواند بروز HAPE  را از 63 درصد به 10 در صد کاهش دهد.

در چه زمان جای نگرانی وجود دارد؟

سریع به فکر فرود باشید اگر: اگر علی رغم استراحت در یک ارتفاع خاص علائم رو به وخامت گذاشت.، یا احساس عدم تعادل داشتید ، در چنین شرایطی سریعا حدود 600 تا 900 متر ارتفاع کم کنید. منتظر نمانید تا صبح شود .در این صورت ممکن است کسی که قادر به راه رفتن روی پاهای خودش است  و می تواند با کمک یک چراغ پیشانی به سادگی  پایین بیاید به سادگی در ظرف 12 ساعت تبدیل به یک بیمار روی برانکارد شود.تنها و مهم ترین علامت که به ما نشان می دهد بیماری ارتفاع در حال وخیم شدن است از دست دادن تعادل است . در این حالت   شخص تلو تلو می خورد و مشکل تعادل دارد و قادر نیست که در یک مسیر مستقیم گام بردارد. هرگز اجازه ندهید که یک فرد ارتفاع زده به تنهایی به پایین برود همیشه همراه با یک نفر دیگر باشد.

(7)

وفق یافتن (هم‌هوایی) چیست؟

دلیل اصلی بیماری ارتفاع، رفتن به بلندی‌ها با سرعت زیاد است. با صرف وقت بیشتر، بدن شما می‌تواند خود را با کاهش تعداد مولکول های اکسیژن در یک ارتفاع مشخص سازگار کند.این مراحل به‌عنوان وفق دادن (هم‌هوایی) یا عادت کردن شناخته می‌شود و عموماً 1 تا 3 روز برای هر ارتفاعی وقت می‌گیرد؛ برای مثال اگر شما تا ارتفاع 3000 متری بالا بروید و چندین روز را در آن ارتفاع بمانید، بدن شما به ارتفاع 3000 متری عادت می‌کند. اگر شما تا ارتفاع 6500 متری بالا بروید، بدن شما دوباره به آن ارتفاع عادت می‌کند.

تغییرات زیادی در بدن شما رخ می‌دهد تا بدن، اجازه عمل با اکسیژن کاهش یافته را پیدا کند. افزایش عمق هر تنفس و افزایش فشار سرخرگ های ریوی، خون را مجبور می‌کند تا در قسمت هایی از ریه که در حالت عادی، در ارتفاع دریا از آنها استفاده نمی‌شود، جریان پیدا کند.بدن گلبول های قرمز بیشتری جهت حمل اکسیژن تولید می‌کند. بدن آنزیم خاصی را که اکسیژن رسانی را تسهیل می‌کند، بیشتر تولید می‌کند.

 


(8)

توصیه هایی برای پیشگیری از بیماریهای ارتفاع :

پیشگیری از بیماری ارتفاع به دو دسته تقسیم می شود: وفق دادن (هم‌هوایی) مناسب و داروهای پیشگیری کننده.

در مورد داروهای پیشگیری‌کننده باید با پزشک مشورت کنید، ولی چند راهنمایی جهت وفق دادن (هم‌هوایی) مناسب در ذیل آورده شده است :

-اگر امکان آن هست، راهپیمایی را از ارتفاع کمتر از 3000 متری شروع کنید و بالا بروید.

-در 24 ساعت اول از تلاش بیش از حد یا حرکت به سمت ارتفاعات بیشتر خودداری کنید.

-اگر به ارتفاعات بیش از 3000 متری می‌روید، در هر روز تنها 300 متر ارتفاع خود را افزایش دهید و در ازای هر 1000 متر بالا رفتن، یک روز استراحت کنید.

-به ارتفاع بالاتر بروید و در ارتفاع کمتر بخوابید. این روش بسیار زیاد توسط کوهنوردها استفاده می‌شود

-شما می‌توانید در یک روز بیش از 300 متر بالا بروید و برای خواب به ارتفاعات پائین‌تر برگردید.

-اگر علایم خفیف بیماری ارتفاع را دارید، بالاتر نروید تا زمانی که علایم کاهش یابد. اگر علایم افزایش یافت، پایین، پایین و پایین‌تر بروید.

-یکی از علائم خطرناک در ارتفاع زدگی درد شقیقه به صورت ضربان دار و تلو تلو خوردن فرد می باشد.

-به خاطر داشته باشید که افراد مختلف با سرعت های متفاوت به محیط عادت می‌کنند. قبل از اینکه به بالاتر صعود کنید، از اینکه همه افراد گروه به محیط عادت کرده‌اند اطمینان حاصل کنید.

-آب کافی به بدن برسانید. عادت کردن به محیط (هم‌هوایی با محیط) معمولاً با از دست دادن مایع همراه است. بنابراین شما باید مایع زیادی بنوشید تا آب کافی به بدن شما برسد (حداقل 3 تا 4 لیتر در روز). ادرار باید فراوان و شفاف باشد.

-به خودتان سخت نگیرید. تلاش بیش از حد در بدو ورود به ارتفاعات نداشته باشید. فعالیت های سبک در طول روز از خوابیدن بهتر است، چرا که تنفس در طول خواب کاهش می‌یابد و علایم را وخیم تر می‌کند.

-از دخانیات و الکل و دیگر داروهای آرام‌بخش شامل باربیتورات ها، مسکن‌ها و قرص های خواب اجتناب کنید. این آرام‌بخش‌ها تنفس را در طول خواب بیش از پیش کاهش می‌دهند و منجر به بدتر شدن علایم می شوند.

-تا زمانی که در ارتفاعات هستید، رژیم با کربوهیدرات بالا (بیش از 70 درصد از کالری رژیم از کربوهیدرات ها) داشته باشید.

-روند وفق دادن (هم‌هوایی) ، با آب‌رسانی ناکافی به بدن، تلاش بدنی بیش از حد و مصرف الکل و دیگر داروهای آرامبخش متوقف می شود.


جهت دریافت فایل PDF کلیک نمائید.


نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

آمار بازدید سایت

امروز503
دیروز1017
هفته جاری2373
ماه جاری12171
کل بازدید883667

تعداد افراد آنلاین
14
نفر

آدرس گروه